چکیده ای مفید از دانستنی های محیط زیست

تعریف محیط زیست

محیط زیست به تمامی محیطی اطلاق می شود که انسان بطور مستقیم و غیرمستقیم به آن وابسته است و زندگی و فعالیت های او در ارتباط با آن قرار دارد .
محیط زیست اصلی انسان را لایه ای بسیار نازکی از سطح کره زمین ، مشتمل بر پوشش خاکی و هوا تشکیل می دهد . این لایه حیات آخرین را بیوسفر یا زیستکره می نامند . زیستکره از مجموع موجودات زنده ( گیاهان ، انسان و سایر جانوران و ارگانیسم ها ) و باقی مانده موجودات متلاشی شده و معدنی شده که در گذشته می زیسته اند و کلیه ترکیبات مواد زنده و غیر زنده به اضافه اتمسفر ، هیدروسفر و پدوسفر که اساس حیات را در روی زمین تشکیل می دهند به وجود آمده است . بین موجودات زنده و محیط زیست پیوستگی و وابستگی متقابل وجود دارد و هیچ موجودی بدون محیط زیست مناسب قادر به ادامه زندگی نخواهد بود . در عین حال کلیه موجودات به یکدیگر وابسته بوده و در مجموع زنجیره ای زیستی را بر روی زمین به وجود می آورند که فقدان هریک از حلقه های آن موجب گسستگی کلی زنجیر خواهد بود .

نگاهی به محیط زیست ایران

وسعت خاک ایران به تقریب 1640000 کیلومترمربع و تقریباً برابر با مجموع مساحت کشورهای ایتالیا ، اسپانیا و انگلستان است . ایران از نظر تنوع اقلیمی سرزمین تضادها نام گرفته است ، درحالی که کرانه های دریای مازندران 26 متر از سطح دریای آزاد پایین تر است ، قله دماوند 5671 متر ارتفاع دارد . تنوع جانداران در کشور ما به نحوی است که هم سیاه خروس قفقازی و آکراس آفریقایی* می توان یافت و هم ماهی آزاد و هم کروکودیل .
بیش از نیمی از کشور ما کوهستانی است . فلات ایران از حیث زمین شناسی متعلق به دوران سوم زمین شناسی است و بطور کلی کوهزایی ها و چین خوردگی های شدید قسمت اعظم این سرزمین از بطن دریایی بزرگ در اواسط دوره میوسن به وجود آمده است .
سلسله کوههای عمده ایران به لحاظ جوانی نسبی شان هنوز کاملاً استقرار نیافته و همچنان در حال دگرگونی هستند .
اختلاف اقلیمی نیز فاحش است ، در حوزه خلیج فارس درجه گرمای هوا حداکثر به 53 درجه سانتی گراد و در شمال غربی حداقل به 40 درجه زیر صفر می رسد . ایران دارای انواع متفاوتی از جانداران است به نحوی که در آن 125 نوع پستاندار و 485نوع پرنده زیست میکنند و حداقل 215 نوع ماهی در خلیج فارس و 54 نوع دیگر در دریای مازندران شناخته شده است و از حیث تنوع جانوری در میان کشورهای خاور میانه یا جنوب شرقی آسیا مقام برجسته ای دارد .

لزوم حفاظت از محیط زیست

انسان امروزی ، ناخواسته از آسمان آبی  ، از شب های مهتابی ، از زیباییهای طبیعت و بسیاری خصوصیات دیگر جدا افتاده و دیگر فاصله مرگ و زندگی را چندان احساس نمیکند .  غایت و مقصدی ندارد . تنهاست ، ناخشنود است ، زندگی برایش بی معنی است و در حقیقت خود و بقای خویش را به بوتـۀ فراموشی سپرده است . این بشر زاییدۀ محیط نامناسبی است که خود فراهم ساخته است ، محیطی آلوده و ناامن که انسانی زاییده مجهولات قرن را در خود پرورش داده است . آسایش و زندگی انسان امروزی دقیقاً قربانی ابزاری است که برای آنها بالاترین ارزشها را قایل است . کسب هر قدرت ، غلبه بر هر یک از نیروهای طبیعت و کسب هر دانش جدید از آنجاکه با آینده نگری و شعور همراه نبوده است برای بشر بطور یقین خطر آفرین شده است .
کشور عزیز ما نیز از این بلای قرن مصون نمانده و هم اکنون با دشواریهای عظیم زیست محیطی روبروست که اهم آنها عبارتند از :
ازبین رفتن و تخریب جنگلها و مراتع در اکثر مناطق ، تخریب و محدود شدن زیستگاههای حیات وحش ، نابودی گونه های جانوری از طریق شکار بی رویه و قتل عام حیوانات در شکارگاه ها ، از بین بردن مراتع و کاهش باروری آنها ، خشکانیدن تالابها و آب بندان ها به بهانه ایجاد اراضی کشاورزی و صنعتی ، صید بی رویه ماهیان در رودخانه ها ، دریاچه ها و دریاها ، آلودگی شدید نفتی ، شیمیایی و میکروبی آبهای ساحلی خلیج فارس ناشی از جنگ عراق و کویت و جنگ 8 ساله با عراق و تردد نفتکش های غول پیکر و شستشوی مخازن آنها در خلیج فارس ، آلودگی رودها و آبهای ساحلی با فاضلاب های صنعتی و شهری ، استخراج بی رویه منابع زیرزمینی و اُفت سفره های آبی ، خشک شدن هزاران رشته قنات در مناطق مختلف کشور ، از بین رفتن کشاورزی و دامداری ، توسعه بی رویه و نا متعادل شهرها و آلودگی آب و هوا و تنگ شدن لحظه به لحظه عرصه زندگی برای ساکنین آنها ، تخلیه و تخریب روستاها و مهاجرت بی سابقه روستائیان به شهرها ، تحمیل تکنولوژی های غیرضروری و نامناسب و استفاده نامعقول از آنها ، توزیع نامتعادل صنعت بدون توجه به ظرفیت ، امکانات و نیازهای مناطق مختلف ، استقرار بی ضابطۀ صنایع و کارگاهها در مناطق مختلف شهری ، افزایش مصرف گرایی و استفاده از کالاهای نامناسب و آلوده ساز و ...
آنچه بطور فهرست وار بیان گردید ، نشانگر عوامل نگران کننده برای محیط زیست کشورمان است . هر انسان عاقل و اندیشمندی با درک این خطرات حس خواهد کرد که چاره فقط منحصر است به جلوگیری از ادامۀ تخریب ، ایجاد روند احیاء و در نهایت (( حفاظت محیط زیست )) بطوری که مشارکت در امر حفاظت از آب و هوا و خاک و سایر عوامل زیست محیطی بصورت وظیفه ای مقدس و عمومی احساس می شود .

تعاریف :
آکراس : پرنده ای با پر و بال سفید و سر و گردن سیاه که در تمام فصول به تعداد کم در خوزستان دیده میشود .

اکولوژی : دانشی است که وابستگی و ارتباط دو طرفه بین موجودات زنده ( گیاه و حیوانات ) را با یکدیگر و با محیط غیرزنده و بی جان ( آب ، خاک ، هوا ) بررسی می کند . بعنوان مثال رابطه دوطرفه بین خرگوش و گرگ را از نظر اثراتی که بر یکدیگر دارند مطالعه می نماید و همچنین رابطه خرگوش و گرگ را با محل زندگیشان مورد بررسی قرار میدهد .

اتمسفر- جو : لایه هوایی است که بالای کره زمین وجود دارد و از گازهای مختلفی تشکیل گردیده است .

اکوسیستم : محیطی است که از موجودات زنده و محیط غیر زنده تشکیل شده است . مثلاً در یک مرتع یا یک جنگل ، گیاهان ، جانوران ، آب ، خاک ، هوا و حتی موجودات زنده ذره بینی موجود در آنها یک اکوسیستم را بوجود می آورد .

 بیوسفر - کره حیاتی : به آن بخش یا لایه از کره زمین گفته میشود که در آن زندگی وجود داشته باشد . این فضا محیط زیست اصلی انسان و سایر موجودات زنده را تشکیل میدهد . یعنی فضایی که پرندگان و موجودات آبی قادر به ادامه زندگی باشند و ریشه درختان تا آن عمق بتواند در داخل خاک نفوذ کند .

پدوسفر – کره خاکی : به پوشش خاکی کره زمین گفته میشود . خاک  شامل آب ، هوا و موجودات زنده می باشد و در حقیقت گیاه بعنوان رکن اولیه تامین کننده غذای بشر است که به آن وابسته است .

هیدروسفر : مجموعه تمامی آبهای موجود در سطح و در زیر زمین است . آب در طبیعت به صورتهای مختلف وجود دارد مثل چشمه ، دریا ، اقیانوس ، دریاچه ، رودخانه و غیره .

به بهانه 29 دسامبر ( 8 دی ) روز جهانی تنوع زیستی

تنوع زیستی
BIODIVERSITY

روند ترکیب و تکامل گونه های جدید و نیز انقراض گونه هایی که توان سازگاری با تغییرات محیطی را نداشتند ، بیش از چند میلیارد به طول انجامیده و در نهایت سیاره ای به وجود آمده که ارزشمندترین منبع آن تنوع زیستی است . این تنوع از سه مفهوم مرتبط با هم تشکیل شده است که عبارتند از : تنوع ژن ، تنوع گونه و تنوع زیست بوم ( اکوسیستم ) . تنوع زیستی بخش حساسیاز سرمایه طبیعی است که از زمین به ارث برده ایم . خوراک ، پوشاک ، مسکن و بسیاری از داشته های ما از این سرمایه تامین می شود و روند آن با سرازیر شدن صدها میلیارد سود به دنیای اقتصاد همچنان ادامه دارد .
تنوع زیستی ، علاوه بر آن که توسعه کشاورزی را ممکن می سازد ، امکان سازگاری با شرایط جدید را برای گونه هایی که فاقد چنین توانایی هستند ، فراهم می آورد و سبب می شود که بتوانیم از طریق مهندسی ژنتیک ، کشت  محصولات مقاوم جدید را توسعه دهیم . در حقیقت تنوع زیستی  را می توان نوعی بیمه طبیعت در مقابل حوادث بد و ناگوار تلقی کرد . اگرچه انقراض گونه ها یک چرخه طبیعی است اما از زمان آغاز کشاورزی در 10 هزار سال قبل ، به همان ترتیبی که انسان به توسعه نامتوازن خود مشغول بود ، به سرعت افزایش پیدا کرده است . درحال حاضر ، به سبب فعالیتهای متنوع انسانها ، روزانه با انقراض 100 گونه مواجه هستیم ! زیست شناسان اخطار داده اند که اگر میزان جنگل زدایی ( بویژه جنگلهای گرمسیری ) ، بیابان زدایی ، تخریب تالابها و مناطق ساحلی در مقیاس کنونی همچنان ادامه یابد ، حدود یک گونه از حداکثر 30 میلیون گونه برآورد شده در روی زمین ، طی سه تا چهار دهه آینده ناپدید خواهند شد . در واقع ، حذف بسیاری از گونه های روی زمین به دست ما و برای دستیابی به منافع اقتصادی کوتاه مدت ، نه تنها کوتاه نظری است ، بلکه عملی کاملاً اشتباه به حساب می آید .

تنوع زیست محیطی چیست ؟

تنوع زیستی ، مجموعه ای از موجودات زنده به شکلهای متفاوت است .

تنوع زیستی ، گوناگونی حیات است .

تنوع زیستی ، وجود انواع جانداران روی کره زمین است .

تنوع زیستی ، تفاوت در ژن های بوجود آورنده یک گونه یا تمام گونه هاست .

تنوع زیستی ، تفاوت در شکل و نوع درختان یک جنگل ، جانوران یک بیشه یا ساختمان بدن یک یوزپلنگ است .

تنوع زیستی ، تفاوت در رنگ چشم و موهای یک فرزند با والدین خویش است .

تنوع زیستی ، یک تک سلولی در اعماق اقیانوس یا یک بوته گوجه فرنگی روی خاک یا یک آهوی زیبا در دشت است .

چرا تنوع زیستی برای انسان مهم است ؟

زیرا با آن :

· از طریق اکسیژنی که درختان تولید میکنند یا آب ها که بطور طبیعی تصفیه می شوند ادامه حیات ما ممکن می شود .

· از طریق داروهایی که بدست می آوریم ، سلامت ما حفظ می شود .

· به دلیل جلوگیری از بروز سیل ، امنیت ما حفظ می شود .

· از طریق گذراندن اوقات فراغت در دامن طبیعت یا پارک های وحش ، آسایش و آرامش ما فراهم می آید .

· با توسعه گردشگری و تامین مواد اولیه برا بخش های گوناگون تولید ، اقتصاد ما رونق می یابد .

· با حاصلخیزی خاک و گرده افشانی ، محصولات کشاورزی ما افزایش می یابد .

· با حفظ و ترکیب ژن های افراد ، تداوم نسل ما امکان پذیر می گردد .

· از طریق اکسیژنی که درختان تولید میکنند یا آب ها که بطور طبیعی تصفیه می شوند ادامه حیات ما ممکن می شود .

· از طریق داروهایی که بدست می آوریم ، سلامت ما حفظ می شود .

· به دلیل جلوگیری از بروز سیل ، امنیت ما حفظ می شود .

· از طریق گذراندن اوقات فراغت در دامن طبیعت یا پارک های وحش ، آسایش و آرامش ما فراهم می آید .

· با توسعه گردشگری و تامین مواد اولیه برا بخش های گوناگون تولید ، اقتصاد ما رونق می یابد .

· با حاصلخیزی خاک و گرده افشانی ، محصولات کشاورزی ما افزایش می یابد .

· با حفظ و ترکیب ژن های افراد ، تداوم نسل ما امکان پذیر می گردد .

تنوع زیستی چگونه تهدید می شود ؟

تخریب زیستگاه های جانداران به دست انسانها ، تخلیه زباله ها و پساب ها در رودخانه ها و دریاها ، استفاده بیش از حد از آفت کش ها ، استفاده بیش از حد از منابع زنده ( نظیر درختان ، ماهی ها و ... ) ، حذف گونه های گیاهی و جانوری برای توسعه شهری و صنعتی .

چرا باید از تنوع زیستی محافظت کرد ؟

تا نسل های آینده نیز از نعمت های خداوند در طبیعت بهره مند گردند . حذف تدریجی گونه ها ، به بروز فاجعه برای خود انسان منجر خواهد شد . زیبایی طبیعت به گوناگونی و تنوع اجزا آن بستگی دارد .

ده دلیل برای حفاظت از تنوع زیستی ؟

· تنوع زیستی ، خوراک و پوشاک ما را فراهم میکند .

· تنوع زیستی ، بستر زندگی ما را فراهم میکند .

· تنوع زیستی ، حافظ سلامت ماست .

· تنوع زیستی ، ارتباط ما را با نیاکانمان حفظ میکند .

· تنوع زیستی ، روح ما را تازه میکند .

· تنوع زیستی ، به هنر ما الهام می بخشد .

· تنوع زیستی ، از نسل انسان مراقبت میکند .

· تنوع زیستی ، باعث پیشرفت و ترقی انسان میگردد .

· تنوع زیستی ، تحسین کردن را به ما می آموزد .

· تنوع زیستی ، سیاره مار را حفظ میکند .

چکار کنیم تا تنوع زیستی حفظ شود ؟

· به دیدن مناطق طبیعی نظیر پارک های ملی ، جنگلی و تالاب ها برویم تا نسبت به محیط زیست و تنوع زیستی دید بهتری پیدا کنیم .

· تا جایی که امکان دارد ، مواد ( زباله ) را بازیافت کنیم .

· هنگام گردش در مناطق طبیعی ، از صدمه زدن به گیاهان و جانوران خودداری کنیم .

· هنگام خرید از فروشگاهها ، وسایلی را که بسته بندی کمتری دارند بخریم .

· گیاهان و جانوران نیز همانند انسان ها ، موجوداتی زنده هستند و حق حیات دارند ، به حفظ و حمایت آنها بیشتر توجه کنیم .

یک زمین بیشتر نداریم ، آن را حفظ کنیم